Chrysanten in Congo, deel 3: Goma

door annekeverbraeken op donderdag 8 oktober 2009

Goma, Congo Democratische Republiek

klik voor een grotere foto
klik voor een grotere foto
klik voor een grotere foto
klik voor een grotere foto
lava vulkaan ngo Congo rwanda genocide goma coltan cassiteriet

 

Goma is een stad die je wantrouwig ontvangt. Het is een stad met een verleden en toch ook weer niet: bijna alle gebouwen zijn van na 2002. Dat jaar barstte de vulkaan Nyiragongo en bedolf bijna heel Goma onder een dikke laag lava.

Desondanks is Goma geen nieuwe stad, ook al staan er talloze gebouwen in de steigers. De stad lijkt al versleten, voor hij goed en wel tot leven is gekomen. Goma sjouwt haar verleden op de rug als 50-kilozakken cassieteriet: in 1994 kwamen hier bijna een half miljoen Hutu’s uit Rwanda aan, op de vlucht na de genocide. Nog steeds wordt de tegenwoordige tijd van Goma bepaalt door dat verleden:Rwandese  Tutsi- en Hutumilities zwerven door de bossen waar ze de dorpjes aanvallen, plunderen, verkrachten en moorden. Met de opbrengst van coltan en cassiteriet, dat ze soms stelen, soms kopen, betalen ze hun wapens. Waardoor ze weer kunnen plunderen, verkrachten en moorden.

 

In de stad zelf is van de milities nauwelijks iets te merken. Alleen de aanwezigheid van Monuc (het leger van de VN dat voor rust moet zorgen, maar door de meeste Congolezen wat meewarig worden bekeken) wijst erop dat hier in deze regio iets niet klopt. Overigens heb ik ze nooit iets anders zien doen dan hun helm afstoffen als ze ergens bij een kruispunt midden in de stad staan te posten. Of ze scheuren langs in 4x4’s en open vrachtwagens .

 

Goma is ook een stad waar elke internationale, nationale en lokale NGO kantoor houdt. Van Artsen zonder grenzen tot de lokale: Moslimweduwen voor moslimweduwen. Overigens is Goma grotendeels katholiek. De internationale NGO’s hebben geld, hebben grote villa’s, rijden in dikke 4x4’s, doen hun projectjes en communiceren nauwelijks tot niet met elkaar: de ellende van Kivu bezorgt hen een dik belegde boterham.

 

Goma is door de vulkaanuitbarsting een stad van lava. De wegen zijn bedekt met lava, de muurtjes zijn gebouwd van lava. Overal worden schoenen verhandeld; er is zelfs een markt voor gebruikte schoenen. Waarom? Omdat je schoenen ontzettend hard slijten op lavawegen. Die wegen zijn ongelijk, keihard en als je valt, haal je direct je benen en je handen open, De grote huizen zijn als de stad: wantrouwig. Ze verbergen zich achter hoge muren, prikkeldraad en wachttorens met zandzakken. Regelmatig klinkt getoeter: sein voor een bediende om de grote poort open te doen om een auto binnen te laten.  Ieder die het zich kan veroorloven, verschuilt zich achter een muur. Hard nodig, want vorig jaar nog rond deze tijd, stond rebellenleider Nkunda voor de poorten van de stad. De allerarmsten (het grootste deel) kunnen zich geen muur veroorloven. Zij zullen als eerste wegtrekken als de situatie dat vraagt.

 

Elke dag rij ik met mijn begeleiders over de hoofdweg naar een interview. De weg wordt gedomineerd door dikke 4x4’s van elke denkbare grote NGO, door militaire wagens van Monuc en door taxibrommers. De weg zit vol gaten, het asfalt zie je voor je ogen afbrokkelen. ‘s Morgens is er een lange file de stad in, ’s avonds de stad uit.

Langs de weg wordt van alles verhandeld. Van telefoonkaarten tot ondergoed. Van bananen tot zwaar eiken bankstellen. Goma telt zo’n 600.000 duizend inwoners en iedereen verkoopt wel iets.

Wat ze echter niet verkopen zijn boeken en kranten. Er is geen boekwinkel in Goma te bekennen en eerlijk gezegd begin ik hem nu te knijpen. Ik ben aan mijn laatste boek bezig (Taarten bakken in Kigali) en daarna is het op. Heb ik alles gelezen wat ik bij me heb.

 

Wat ook niet echt bloeit is het restaurantleven. Mensen in Goma houden niet van buiten de deur eten, legde Jules uit, een van mijn opvangers. Gomezen eten thuis, al begint daar de laatste tijd voorzichtig verandering in te komen. Zo hebben wij een keer gegeten in Petit Bruxelles met een replica van Manneken Pis prominent tussen de tafels. Verwacht geen heerlijke lokale verrassingen: hamburgers en spiesen met frites zijn de culinaire restauratieve hoogtepunten. Het lijkt wel of de Gomezen zich schamen voor hun eigen keuken.

Het betekent dat ik ’s avonds moet eten in het hotel. Eerst ging ik braaf aan een tafeltje zitten en bestelde. Dan boog ik mij over mijn boek of laptop. Het eten werd na een uur of anderhalf uur geserveerd en tegen die tijd was ik steenkoud en over mijn honger heen.

Nu laat ik het meestal op mijn kamer komen of maak zelf wat: bouillon, wat kaas, crackers, vruchten en koffie toe.

 

Op reis worden kleine zaken heel belangrijk. Gisterochtend was ik mijn glas kwijt dat ik met zoveel zorg in Kigali had uitgezocht: het moest kokend water kunnen bevatten. Ik heb zo’n waterverhitter bij me, die waarschijnlijk al eeuwen geleden door de consumentenbond in de ban is gedaan, maar waar ik deze vakantie absoluut niet zonder kan. Dat was schrikken.  Want zonder glas geen ochtend-wakkerworden-nescafe-oploskoffie. De receptie wist raad en een kwartier later kreeg ik een nieuw glas op een presenteerblad aangeboden. Maar het was niet MIJN glas.

Gisteren rond borreltijd zat ik op het terras van het hotel en zag een gast met MIJN glas ZIJN biertje naar binnen werken. Ik besloot te wachten tot hij weg zou gaan. Dan zou ik MIJN glas weer in bezit kunnen nemen. Helaas kwam er bij de gast een andere gast en nog een gast. Maar ik was vast van plan om niet weg te gaan zonder glas. Ik bestelde dus maar een spies met frites. Mijn enige angst was dat ergens die avond, MIJN glas in gruzelementen zou vallen op de stenen; het gezelschap werd namelijk steeds joliger. Rond half negen had ik mijn eten op, maar zat het gezelschap schaterlachend en dijenkletsend nog steeds te drinken. Ik had er genoeg van, ik wilde naar bed. Dus liep ik naar de tafel en onder de stomverbaasde blikken pakte ik het (lege) glas, hief het omhoog, zei “fraternité, prosit’ en wandelde weg. Reizen doet rare dingen met een mens.

 

Reacties

  • icon door janus op 08-10-2009 om 11:38

    Ik krijg de indruk van een land waarbij, net als bij ons, het verschil tussen arm en rijk alleen maar toeneemt. Is het niet juist het geimporteerde geld van de NGO's die deze verschillen alleen maar vergroten?
    Het is eigenlijk te gek dat wij onze eigen problemen onder het voorwendsel van goede bedoelingen in deze landen importeren.

  • icon door Burty op 08-10-2009 om 23:28

    Interessant statement: ..."rijden in dikke 4x4’s, doen hun projectjes en communiceren nauwelijks tot niet met elkaar...". Mag ik je vragen hoe je dat weet, dat ze niet met elkaar communiceren, of doe je gewoon mee aan de Wilderiaanse populistische anti-ontwikkelingssamenwerkingskretologie? Geef geen antwoord maar denk even eerlijk bij jezelf na of je echt daar iets zinnigs over kon zeggen... En bedenk dan wat voor soort journaliste je graag zou willen zijn...

  • icon door anneke verbraeken op 09-10-2009 om 12:48

    Beste Burty, Zoals je kunt lezen, zit ik nu twee weken in Goma. De afgelopen dagen heb ik met een aantal grote internationale NGO's en een aantal kleine lokale en regionale NGO's gesproken. De internationale NGO's hebben verhoudingsgewijs veel geld, dat besteden ze onder andere aan auto's en kantoren. De kleine lokale NGO's zitten weggestopt in kleine bureautjes en moeten het met heel weinig doen. Gister sprak ik er een die 1900 dollar te besteden had voor een half jaar. Op papier is er tussen de grote NGO's overleg (thematisch) maar in de praktijk komt het erop neer dat iedereen uiteindelijk de eigen werkwijze verdedigt; het gaat immers om de legitimatie van het bestaan ook voor de komende jaren. De kleine lokale NGO's klagen dat zij niet worden gehoord, dat hun kennis niet wordt gebruikt, maar dat zij ook geen toegang hebben tot de kennis (en de fondsen) van de grote NGO's. Congolezen zijn aan de ene kant blij dat de grote NGO's er zijn, aan de andere kant verwijten ze hen ook betrokkenheid. De meeste 'bazen' blijven een paar jaar en gaan dan weer naar een ander land. Het zijn de Congolese medewerkers die naar de gevaarlijke gebieden worden gezonden. Ik bezoek de komende dagen nog een paar organisaties; mochten die een ander geluid laten horen, dan zal ik dat zeker hier melden. Ik ben hier namelijk om met eigen ogen te zien en met eigen oren te horen wat hier gebeurt en daarvan verslag te doen.
    Dat Wilderiaans beschouw ik als een 'slip of the pen'.

  • icon door Burty op 10-10-2009 om 15:17

    Beste Anneke,

    Ik begrijp dus dat jij van mening bent dat je een dergelijk gecompliceerde sitatie in twee weken kunt bevatten om het dergelijke oordeel uit te kunnen spreken? En dan nog wel door 'met grote internationale en een aantal kleine lokale NGO's te spreken'? Je straalt een enorm (voor)oordeel uit. Mag ik je een voorbeeld geven van je eigen tekst: "De internationale NGO's hebben verhoudingsgewijs veel geld, dat besteden ze onder andere aan auto's en kantoren", Wat wil je daarmee insinueren? Dat NGO's geen kantoren en auto's mogen hebben? Je had voor hetzelfde geld kunnen zeggen "Ze besteden het aan onderwijsprojecten". Van de kleine NGO's had je kunnen zeggen "Ze bezitten te weinig capaciteit om gecompliceerde projecten uit te voeren en zijn te kwetsbaar voor fraude en afpersing". Wat je doet in je tekst is de negatieve voorbeelden van de internationale NGO's aandragen, en de positieve van de kleine NGO's. Denk je nu werkelijk dat het zo eenvoudig is?
    Je kiest vervolgens voor het volgende statement dat ook totaal nietszeggend is: "Op papier is er tussen de grote NGO's overleg (thematisch) maar in de praktijk komt het erop neer dat iedereen uiteindelijk de eigen werkwijze verdedigt; het gaat immers om de legitimatie van het bestaan ook voor de komende jaren." Behalve nietszeggend en insinuerend (afstemming en eigen werkwijze verdedigen gaan namelijk prima samen...) ook weer totaal incorrect: er is echt niet alleen op papier thematische afstemming, in de praktijk is die er ook. En dat had je kunnen weten, en ik denk dat je het heus wel bent tegengekomen, ook in een dergelijk kleine periode van twee weken.
    Resumerend: als je bovenstaande voorbeelden doorneemt kan ik niet anders dan tot de conclusie komen dat je (welbewust, hoop ik voor je...) inderdaad meedoet aan het anti-ontwikkelingssamenwerkingspopulisme zonder de nodige kennis... Aan jou om enige overeenkomsten met eerder genoemde politici te vinden...

    Beste groet.

  • icon door Hannie, op 10-10-2009 om 15:56

    Veel populistische kreten. En wat een kennis in 2 weken. Zo`n verhaaltje kun je in elk ontwikkelingsland ophangen. Blijf een paar jaar en je lanceert vast andere verhalen.

  • icon door annekeverbraeken op 10-10-2009 om 17:49

    Beste Hannie en Burty, Nee, ik denk niet dat je voor elk ontwikkelingsland hetzelfde verhaal kunt ophangen. In Kivu is de situatie sinds 1994 extreem. Wat ik vreemd vind is dat een kritisch blik op de activiteiten van NGO's door jullie direct vertaald wordt in 'populisme'. Alsof kritiek op NGO's en/of ontwikkelingssamenwerking alleen vanuit de populistische hoek gegeven kan worden. Er zijn in Goma heel veel lokale en regionale initiatieven (ook NGO's) door en voor Congolezen. Zij moeten roeien met hele korte riempjes. Zij wonen er, zij vormen de toekomst van het gebied. Het zijn mensen die meestal veel hebben meegemaakt en die een andere toekomst willen voor hun land, provincie, hun stad. Samen vormen ze wat vandaag zo mooi heet de société civile, ofwel civil society in goed nederlands. Het is een gemengd gezelfschap: van kerken tot weduwenorganisaties, van organisaties die strijden tegen corruptie tot algemene mensenrechtenorganisaties.

  • icon door FerryVermeer op 10-10-2009 om 19:37

    Wat een vreemde discussie op een vreemd artikel. Wat is het doel van dit artikel eigenlijk? Een algemene indruk? Dat zou betekenen dat heel Goma samen te vatten is als een verbeten strijd tussen grote en kleine NGO's. Lijkt me wat kort door de bocht eerlijk gezegd. Een artikel specifiek over de NGO's kan ook, want lange tijd gaat het daarover. Maar dan zijn uw observaties over de ontbrekende boekwinkel, het restaurantleven en uw glas nutteloze toevoegingen. En verder, wat/wie zijn de chrysanten? Of moet ik deel 1 en 2 daarvoor lezen? Dat heb ik inderdaad niet gedaan. Wat ik wel weet is dat in 'civil society' geen enkel goed nederlands woord te bekennen is.

    Inhoudelijk ben ik het wel grotendeels met de schrijfster eens. Je hoeft echt niet populistisch te zijn om kritiek te hebben op NGO's. Wellicht doen die meer kwaad dan goed. Dat betoogt in elk geval de Zambiaanse econome Dambisa Moyo in haar boek 'Doodlopende hulp. Waarom ontwikkelingshulp niet werkt, en wat er wel moet gebeuren'. Ik zelf ben niet geïnteresseerd genoeg in de NGO-discussie om het te lezen, maar het schijnt toch wel overtuigend te zijn. Voor de liefhebber dus.

    Verder valt de kritiek op het korte verblijf van de schrijfster me op. Ze zit er nog maar twee weken, maar dat is vermoedelijk twee weken langer dan Burty en Hannie. Anders hadden zij dat vast gezegd om te laten dat we met een of twee ervaringsdeskundigen te maken hebben. Ik begrijp van de schrijfster dat alle grote NGO's er voor hun eigen belang zitten en dat lijkt me ook wat snel geconcludeerd. Het typische aan de kritiek van Burty is dat de schrijfster nietszeggend en insinuerend genoemd wordt. Tja, veel bewijzen of voorbeelden staan inderdaad niet in het artikel, maar die geeft Burty evenmin.

  • icon door Burty op 10-10-2009 om 20:39

    Beste Hanneke (en Ferry),
    Ik ben bang dat je (Hanneke) mijn verhaal wat selectief interpreteert. Ik ben me (zeer) terdege bewust van de tekortkomingen van de NGO-sector (en de overheidssector, de bankensector, de woningbouwcooperaties, multinationals... etc.etc) en onderschrijf goed opgebouwde en gefundeerde kritiek. Om maar gelijk Ferry's opmerking te beantwoorden: ja, ik ben reeds 12 jaar werkzaam als managementconsultant in de ontwikkelingssamenwerking en ken de situatie van binnenuit(den treure...). Nogmaals, ik ben bepaald niet kritiekloos. Edoch, ik heb na 12 jaar werkzaamheid in deze sector geleerd dat kort-door-de-bocht analyses van twee weken meer kwaad dan goed doen, en kant noch wal raken. Ik vertaal dus niet elke kritiek op de NGO -sector als populistisch, maar deze schrijfster's ongefundeerde kritiek en gemanipuleer (zie mijn bovenstaande voorbeelden van selectieve voorbeelden van de schrijfster zoals "de internationale NGO's kopen auto's...").
    Ferry, ik wilde juist NIET zeggen dat ik een ervaringsdeskundige ben, want dan wordt mij vooringenomenheid verweten. Ik wilde de lezers erop wijzen dat de schrijfster geen kennis van zaken heeft en in het artikel gebruik maakt van voorbeelden en een schrijfstijl die manipulatief zijn. In haar laatste antwoord doet zij dat weer: "Wat ik vreemd vind is dat een kritisch blik op de activiteiten van NGO's door jullie direct vertaald wordt in 'populisme'..". Sorry, Anneke, ik had het over JOUW kritiek en stukje, niet elke kritiek...
    Vwb Moyo's boek, ja, dat ken ik en leidt nu wat te ver om dit te bespreken denk ik.
    B

  • icon door annekeverbraeken op 10-10-2009 om 20:40

    Een laatste reactie: Moyo is een mooi voorbeeld. De crisiscaravaan van Linda Polman gaat ook over dit onderwerp, met de strekking ben ik het eens, niet met alles wat zij schrijft in haar boek. Dit blogartikel staat niet op zich, het is het derde in een reeks. Ik ben naar Goma afgereisd om meer te weten te komen over onder meer de economie van Goma en Noord-kivu en de mineralenhandel in het bijzonder, ook al is daar al veel over geschreven. Over mijn onderzoeksresultaten publiceer ik in Nederlandse en Belgische bladen. Dit blog is meer ter verstrooiing, om iets meer te vertellen over de regio waar ik zit. Dit is immers een reissite. Morgen komt er een nieuw blog (als internet het doet in mijn hotel) en dat gaat niet over NGO's, wel hoe er wordt gereageerd als ik op straat foto's maak.

  • icon door Anneke Verbraeken op 11-10-2009 om 09:16

    Beste Burty, nog even een allerlaatste reactie, ik had de jouwe niet gezien. Natuurlijk neem je het voor je eigen beroepsgroep op. Maar dat de internationale NGO’s met hun rug naar de kleine lokale staan hier in Goma, daar ga je niet op in. Ik heb veel redenen gehoord waarom er weinig wordt samengewerkt, zoals de hoeveelheid, onbekendheid, kleinschaligheid, wantrouwen, ook naar elkaar. De Congolezen zelf hebben gemengde gevoelens; ze zijn blij met hulp, echter van meerdere kanten valt ook de term huurlingen voor Rwandezen, MONUC, én voor buitenlandse NGO’s. De gewone Congolees zegt dat iedereen profiteert van hun rijkdom, maar dat er zeer weinig hun kant uit druppelt. Overigens wijzen ze ook naar landgenoten: de corruptie tiert welig.
    Terecht leggen de grote NGO’s nadruk op scholing en opleiding. Maar dan gaat het vaak over projecten (landbouw, gezondheidszorg) in het binnenland, in dit geval dus buiten Goma, veelal in gebieden waar milities de boel op gezette tijden onveilig maken. De kennisoverdracht in het veld moet zorgen voor continuiteit. Maar ook om de hoek, in Goma zelf, is veel behoefte aan kennis, aan samenwerking. Juist samenwerking en kennisuitwisseling op organisatieniveau in Goma zelf zou projecten in het binnenland uiteindelijk een steviger basis kunnen geven.
    Dat ik geen kennis van zaken heb en manipuleer, laat ik geheel aan jou.

  • icon door Burty op 12-10-2009 om 02:17

    Beste Anneke,
    Als je goed leest, en het nogmaals leest, dan zie je dat ik het helemaal niet zozeer heb over het wel en wee van de NGO's... Ik heb het over jouw manier van schrijven, de uiterst selectieve voorbeelden die je aandraagt en de weinige kennis waarmee je je echter wel behoorlijke oordelen aanmatigt. Ik kom dus helemaal niet voor mijn beroepsgroep op (inderdaad, weer een opmerking van je die manipulatief is en tot doel heeft de aandacht af te leiden van je voorbeelden en schrijfstijl), ik houd je slechts een spiegel voor... Je reageert totaal niet op de voorbeelden die ik aandraag waarmee ik wilde aanduiden dat het slecht gefundeerde en slecht beargumenteerde stelingnames betreft die je in je stukje aandraagt. Geen enkele noodzaak in welles-nietes discussies te vervallen vwb de 'NGO-wereld'. Reageer maar gewoon op mijn kritiek op je stuk. Dat is genoeg en is waar het over zou moeten gaan... Bijvoorbeeld je opmerking dat internationale NGO's het lef hebben om een kantoor te hebben en auto's te kopen...

  • icon door Jan2 op 19-10-2009 om 09:58

    Anneke is ingecheckt en (vervroegd) op weg naar huis. Waarschijnlijk heeft Paul K. de verhalen van Burty en Hanneke gelezen en weigerde hij daarom Anneke nu toegang tot Rwanda.

Schrijf een reactie

plaats reactie

Je bent bij het reisdagboek van:

icon annekeverbraeken
annekeverbraeken heeft 31 artikelen en 6 tips geschreven.
 
Abonneer op nieuwe verhalen via e-mail of rss of stuur annekeverbraeken een bericht.
 

Woont en werkt deels in de Limousin als freelance journalist.

Vrienden van annekeverbraeken

iconiconiconiconicon

Best gelezen artikelen

Tips voor op reis