Boswachter Rik Schoon heeft vorig jaar oktober voor het laatst een damhert afgeschoten in de Amsterdamse Waterleidingduinen. Het beest was aangereden door een vrachtwagen op de autoweg die langs het duingebied bij Heemstede loopt. De auto verbrijzelde de hele linkerkant van het hert. 'Ondraaglijk lijden', oordeelde Schoon. Met een geweerschot tussen de ogen doodde hij het dier.

In een enorme witte bestelbus van het waterleidingbedrijf rijdt hij door het Noord-Hollandse duinlandschap. Het gebied, waar het drinkwater voor Amsterdam wordt gezuiverd, is in trek bij wandelaars, die er een sport van maken herten en vossen te ontdekken tussen de begroeiing.

Maar de vrolijk rondspringende damherten die op de 3400 hectare grond leven, veroorzaakten de afgelopen jaren meermalen ongelukken op de wegen rond de duinen. De Amsterdamse wethouder Hester Maij zag in februari het afschieten van honderd damherten als de beste maatregel om de populatie in te perken.

De kogel voor honderd gezonde damherten? Dat ging de gemeenteraad te ver. Eind mei stemde de raad tegen het voorstel. Een meerderheid in de raad is niet overtuigd van de ernst van de problemen die herten veroorzaken. Hun tegenvoorstel: hoge hekken plaatsen rond het gebied en de komende vijf jaar de ontwikkeling van de populatie volgen, in de hoop op tekenen van stabilisatie.

Hoofd bewaking, faunabeheer en recreatie Rik Schoon heeft juist geen enkele moeite met het voorstel van de wethouder. De hydroloog en gediplomeerd natuurbeheerder was onder meer in Afrika verantwoordelijk voor een groot natuurgebied. Daar leerde hij dat 'de dood erbij hoort'.

Ooit begonnen ze in het duingebied tussen Aerdenhout en Ruigenhoek met negen jonge damhertjes. Bij de laatste telling kwamen zijn boswachters tot ruim negenhonderd exemplaren. Schoon: 'De populatie stijgt elk jaar met 30 procent.' Van stabilisatie is geen sprake, blijkt ook uit onderzoek bij andere damhertenclubs in Europa.

Als de hertenpopulatie in de duinen blijft groeien, zal de overlast ook toenemen. En volgens Schoon is afschot van herten 'een beheersoptie die het eco-systeem het minst verstoort'.

Maaike Wermer van de Dierenbescherming bestrijdt dit. Volgens haar maakt jacht de damherten onrustig. Dat zou tot gevolg hebben dat juist meer herten uit stress de weg gaan oversteken. Volgens Wermer zijn er simpele maatregelente bedenken om de verkeerveiligheid te verbeteren. 'Verlaag de maximumsnelheid naar zestig kilometer per uur. Afschieten vind ik een arrogante oplossing.'

Ook Schoon noemt wel van andereopties, zoals het toedienen van anticonceptiemiddelen of het vangen van herten om ze in andere gebieden uit te zetten. Maar een damhert vang je niet zo maar. 'Een ree is nerveus. Die jaag je op tot het beest in een net stapt, maar een damhert laat zich niet opjagen.'

De boswachter laat het zien. Onder een meidoorn staat een jong hert met een gewei op zijn hoofd dat iets weg heeft van twee omhoogwijzende potloodjes. Als Schoon het beest nadert, gaat het er vandoor, maar niet in blinde paniek. Na een paar meter blijft het hert staan en kijkt het belangstellend om naar zijn achtervolger.

En verdoven? Ook geen optie. Een geraakt hert zal nog een minuut of drie wegsprinten voor het neervalt, en probeer zo'n beest dan nog maar eens terug te vinden in het dichte struikgewas. Daarbij komt dat een damhert, eveneens in tegenstelling tot een ree, kan leren en onthouden. 'Hij zal een mens gaan associeren met de pijn van het verdovingspijltje en dat maakt het beest schuw. Dat is niet leuk voor onze bezoekers.'

De waterleidingduinen zijn alleen toegankelijk voor voetgangers. Fietsen en honden mogen niet mee naar binnen, de wandelaarsmogen wel van de paden afdwalen. Een toegangskaartje voor een dag wandelen kost één euro.

Landinwaarts, waar de duinen het oudst zijn, groeit dennenbos. Meer richting de kust krijgt het landschap iets weg van Afrikaanse savanne. De bloeiende meidoorns zijn allemaal tot een bepaalde hoogte kaal gevreten. Damherten en reeën snoeien de bomen tot waar ze erbij kunnen.

De jonge mannelijke damherten zijn de relschoppers in de waterleidingduinen. 'Ze vallen overal tussen in. De moeder stoot de beesten af, en de vrouwtjes vertonen nog geen interesse.' Uit pure verveling gaan ze de wereld verkennen.

Ze springen over het hek en daar begint de ellende. Een adolescent hert weegt doorgaans een kilo of zestig – in de bronstijd kan dat oplopen tot 120 kilo. Een aanrijding met een damhert kan vervelende gevolgen hebben voor automobilist, en voor het beest zelf.

De opstandige damherten gaan ook hun gang op de bollenvelden in de omgeving van de waterleidingduinen. Ze knagen de bollen kapot en geven tegelijkertijd met hun poten ziektes door op het bollenveld. Onlangs veroorzaakten drie gevluchte damherten een schade van honderdduizend euro aan de bloembollen.

Hoge hekken rond de waterleidingduinen zullen de herten voorlopig wel even in het gebied houden, denkt Schoon. Maar wanneer zullen de damherten een nieuwe manier vinden om de buitenwereld te verkennen?

Tot die tijd kost het de wandelaar in elk geval geen enkele moeite een damhert te spotten. Om de haverklap duiken groepjes herten op, die met hun kont omhoog door het landschap springen. En dat is belangrijk, vindt Schoon. 'Tante Mien van driehoog achter uit de Kinkerstraat moet hier elk weekeinde naar levende beesten kunnen kijken.'