winkelen stad kathedraal Karel de Grote karel chocolade

 

Karel de Grote maakte Aken beroemd in de 9de eeuw. Nell Westerlaken ziet dat de stad nog altijd schatplichtig is aan de keizer.

 

Alles hebben ze uit de kast gehaald. Hun mooiste kazuifels, de antieke zilveren wijwaterkwast en het wierookvat, het gouden omslag voor het heilige boek dat nu door de kerk wordt gedragen. Priesters, diakenen, misdienaren, tot en met de oude bisschop aan toe: ze zijn er. Kaarslicht flonkert in de edelstenen van het 10de-eeuwse Lotharkruis dat - omhooggehouden door een kerkfunctionaris - lijkt te zweven boven de stoet van vrome mannen.

De kerkdienaren verdwijnen in de schemering achter het gouden altaarfront dat ook al met kaarsen wordt verlicht. Een speciale avondmis in de dom van Aken; geruis van gewaden, gezang dat oplost in de koepel, verder is het stil - alsof je bent beland in de Middeleeuwen, maar dan wel Middeleeuwen met een geluidsinstallatie en een microfoontje voor de bisschop.

Als je in Aken bent, kom je vanzelf in de dom terecht, had een student gezegd die er woonde. Het silhouet van de bisschopskerk is niet voor niets het symbool van de stad: het langwerpige dak van de koorhal, de koepel in het midden en de 19e eeuwse toren. Ze vormen een wonderlijke architectonische drie-eenheid al zit er bijna een millennium tussen de eerste en de laatste bouwsels van het complex.
Vanmiddag was de kerk voor de toeristen. In hun regenjacks dromden ze nieuwsgierig rondom het 8ste eeuwse middendeel, ze wierpen een blik naar boven, naar de mozaïeken van ruim duizend jaar later. Maar ze hielden hun flitsers vooral in de aanslag voor de gouden kist, de reliekschrijn achterin de gotische koorhal waar het daglicht in kleurige partjes door het glas-in-lood fonkelt.

‘Dáár ligt ie', fluisterde een vrouw tegen haar gezelschap, terwijl ze opkeek uit haar reisgids. ‘In die achterste kist van goud.' Ze trok er een triomfantelijk gezicht bij alsof ze aan het einde van een speurtocht was gekomen. In de bedoelde ‘kist' ligt Karel de Grote, althans het grootste deel van het keizerlijk gebeente.

Keizer Karel is in Aken even onvermijdelijk als de dom. De stad had niet eens bestaan in z'n huidige vorm als de Frankische vorst er geen soelaas had gezocht voor z'n reuma. De warme bronnen waren ontdekt door de Romeinen, maar veel stelde Aquae Grani niet voor toen Karel in de 8ste eeuw besloot zijn reizende hof er voorgoed te vestigen.

Dat zijn veel bezongen doorzettingsvermogen geen verzinsel is van zijn biografen, kan iedereen controleren bij de enig overgebleven openbare bron in de stad. Rondom de tappunten in de witte, 18de eeuwse colonnade hangt de lucht van rotte eieren. In het zwavelwater dat hier opborrelt, nam de keizer dagelijks een bad, twee uur lang. Als dat geen lef mag heten: de toeristen van 1200 jaar later draaien walgend hun hoofd af.

Als kuuroord had Aken weinig toekomst met zo'n beroerde lucht, de stad maakte meer furore als pelgrimsoord nadat Karel in de 12e eeuw was zaligverklaard. In 772 had hij 4500 Sachsen de kop laten afhakken, en zijn harem telde zeker vijf maîtresses die bij naam bekend waren, maar Rome keek niet op een akkefietje.
Behalve veldheer en schuinsmarcheerder was Karel ook de man die een culturele bloeiperiode ontketende in het toenmalige Europa. Het marmer van de zwart-witte bogen waaronder de mis wordt opgedragen, is door de keizer meegebracht uit Italië, de achthoekige kapel in het midden heeft een haast Zuid-Europese elegantie.

Wetenschappers, kunstenaars en andere grote geesten uit het hele Frankische rijk werden naar Aken gehaald waar koning Karel, die in 800 tot keizer werd gekroond, ook een paleis liet bouwen.

Dat paleis, het huidige raadhuis, is een al even wonderlijke mengelmoes van bouwstijlen. De beelden en versieringen lijken vooral gemeen te hebben dat ze een poetsbeurt kunnen gebruiken. Elke periode liet zijn sporen na: de barok verdrong de gotiek, waarna het paleis weer werd gestript om zijn gotische glorie terug te krijgen. Napoleon nam hele stukken ‘Aken' mee naar Parijs. ‘Ik bén Karel de Grote', zou hij ooit hebben uitgeroepen. Uiteindelijk bleef een raadhuis over met een gevel vol beelden die Middeleeuws lijken maar het niet zijn. Keizer Karel prijkt boven de poort natuurlijk, met Jezus en een paus.

Het is een wonder dat de kathedraal en het raadhuis er nog staan. Of liever: er weer staan. Aken werd in de Tweede Wereldoorlog zwaar gebombardeerd. ‘Een groep vrouwen was zo bijdehand de historische stenen uit het puin te schiften voor de restauratie', vertelt stadsgids Joop Kruse, een in Aken wonende Nederlander.
Kruse hanteert de onverwoestbare gidsenformule: op elke straathoek een verhaaltje, een grap hier, een anekdote daar, tot en met de karaktertrekken van Karel de Grote aan toe: ‘Hij had meer verdriet om de dood van zijn olifant, dan om het overlijden van een van zijn dochters.'

Kruse wijst op herbouwde Romeinse arcades, verklaart het stratenpatroon uit de Romeinse en de Frankische planologie, maar hij kan (en wil) één ding niet verbergen: wie in Aken een historische wandeling wil maken, moet sprokkelen.
De oorlog sloeg grote gaten in het oude centrum. Ze werden gevuld met nieuwbouw van het type kraak-noch-smaak. Voor de massa bezoekers die hun ogen alleen richten op de etalages, maakt het weinig uit. Aken is als winkelstad populair bij Nederlanders. In de cafés, de winkels en op straat flaneert de bourgondische chic die je ook vindt in Zuid-Limburg; ze zijn hier niet bang van een bontjasje en een tas van Chanel. In Aken hangt de gemoedelijkheid van een biertje en een praatje en we-hebben-geen-haast.

‘Wij Rijnlanders kunnen beter opschieten met Fransen dan met Pruisen', zegt de zestiger Dick Meis, geboren en getogen onder de rook van Aken. ‘Er gaat een verhaal dat Adenauer, ook een Rijnlander, op weg naar Berlijn de ramen liet bedekken als hij de Elbe was gepasseerd, daar waar Pruisen begint.' En Karel, zegt hij op een toon alsof hij de keizer gisteren nog heeft gesproken, ‘haatte de Saksen'.
Zo komt het verhaal weer uit bij Karel, alsof alle lijntjes in Aken leiden naar de mythische keizer. In de rijk gevulde schatkamer van de dom staat een gouden buste van de legende, uit de 14e eeuw. Angela Merkel en Nicolas Sarkozy zullen er gemengde gevoelens bij hebben, vooral nu Frankrijk binnenkort het EU-voorzitterschap op zich neemt: de keizer draagt een jasje met zowel de Duitse adelaar erop als de Franse lelie, symbolen van de twee belangrijkste territoria in zijn rijk.

De middeleeuwse kunstenaar is erin geslaagd een tronie te boetseren van een keizer, een heilige en een Griekse god ineen. Onder het gouden schedeldak is de echte schedel van Karel verborgen. ‘They really cut up the whole guy', zegt een Amerikaan vol ongeloof, nadat hij een bot van een keizerlijke onderarm heeft bestudeerd in een van de andere reliekschrijnen. In de tientallen prachtig bewerkte reliekhouders zou een goudmijn moeten liggen aan dna: van Karels bot en haar van Johannes de Doper tot de gordel van Jezus en een jurk van Maria.

Maar de meeste keizerlijke knoken liggen in de dom, in de gouden kist. Tijdens de mis verdwijnt de schrijn achter dikke wierookwolken. Het kyrie eleison klinkt door de kerk, terwijl kaarsen reflecteren in de gotische kroonluchter die keizer Barbarossa liet smeden als eerbetoon aan zijn voorganger. Alsof de kerk niet voor de geestelijke, maar voor de wereldlijke macht werd gebouwd.

Ook latere vorsten en veldheren raakten in de ban van Karel de Grote. Napoleon pikte een paar pilaren uit de kerk van zijn idool en nam ze mee naar huis. Wetenschappers hebben uit de lengte van het gebeente afgeleid dat Karel de Grote ongeveer 1.90 meter lang moet zijn geweest. Daarbij vergeleken had het Franse keizertje mooi het nakijken.

 

Konditoreien

 

• 1. Leo van den Daele Ze scheppen in Aken graag op over hun Printen, een soort koeken die net als speculaas een opdruk hebben. De lang houdbare koek is ontwikkeld in de pelgrimstijd, eerst als maagvulling, en toen de suiker in zwang kwam als lekkernij. Het is in feite niet meer dan taaitaai met een chocoladelaagje. Leo van den Daele is de oudste bakkerij in de stad, een nostalgische zaak waar niemand voorbijloopt zonder verlekkerd in de etalage te kijken. Laat de Printen liggen en probeer de Reis- und Obstfladen. Büchel 18, www.van-den-daele.de.

 

• 2. Nobis Ook Nobis promoot zijn taaie Printen, maar de Johannesbeerquarkschnitte voor maar 1,40 euro is voortreffelijk. Nobis is een keten bakkerszaken met goede koffie. Niet erg sfeervol, maar prima gebak en uitbundig belegde broodjes voor weinig geld. Er zit onder meer een vestiging aan de achterkant van de Dom. Alle Sjakies thuislaten: Nobis heeft een fonteintje met vloeibare chocolade, waar je helaas niet aan mag komen. Münsterplatz 3, www.nobis-printen.de

 

• 3. Café Liège op de tweede verdieping van boekhandel Mayersche. Onovertroffen Rabarber- mit- Zimttorte (kaneel). Al lees je geen Duits: de winkel heeft allerlei cadeau-artikelen die iets met boeken te maken hebben. Op de eerste verdieping kun je vanuit ligstoelen de dom bewonderen, terwijl je via een koptelefoon wordt voorgelezen. Eigen boek meebrengen mag ook. Matthiashof-strasse 28-30. www.mayersche.de

 

• 4. Chocolate Company Watertanden bij een zaak met designchocolade, die ook een vestiging heeft in Maastricht. Chocola met onder meer wasabi, chili, gember en anijs. Cappuccino en warme chocolade voor 2,75 euro. Gebak vanaf 3 euro. Ursulinerstrasse 11. www.chocolatecompany.nl

 

• 5. Der Teeladen Als de Kaffee te veel wordt: der Teeladen in Haus Eulenspiegel, in het smalle straatje naast de oostzijde van het raadhuis, schenkt meer dan vijftig soorten thee op de twee verdiepingen boven de razend drukke theewinkel. Bijzondere soorten en smaken. Wel aan de prijs. Eenderde liter Japanse Kukicha Extra kost 4,90 euro. Krämerstrasse 1.

Doen en Laten:

 

Reizen
De A2 volgen naar het zuiden, bij Heerlen afslaan richting Aken en je bent er net zo snel als in Maastricht. Vanuit Heerlen gaan rechtstreekse treinen.

Slapen
Hoewel Aken medicinale bronnen heeft, is er weinig over van de kuurcultuur uit de 18de en 19de eeuw. Hotel Quellenhof, een oud, sfeervol kuurhotel, is opgeknapt naar de maatstaven van deze tijd. Met zwembad en sauna's. Gunstige weekendarrangementen. www.sofitel.com. Aquis Grana City Hotel is een designhotel in het hart van de stad. Weekendarrangementen vanaf 160 euro. www.hotel-aquisgrana.com.

 

Eten
In Duitsland is eten over het algemeen wat goedkoper vergeleken met Nederland. Restaurant Elisenbrunnen (dat wij trouwens niet hebben uitgeprobeerd) staat aan de top in de eetgidsjes over Aken. Gevestigd bij de colonnade in het centrum. www.elisenbrunnen-gastronomie.de. Niet veel verderop zijn frische Holländische Pommes te koop voor 1,60 euro. Alles ertussenin is her en der verkrijgbaar. Erg veel sushizaken.

 

Uitgaan
Van de 270 duizend inwoners van Aken zijn er 40 duizend student en dat is te merken in het uitgaansleven. Aan het einde van de Pontstrasse, vlakbij de technische universiteit, vind je overdekte terrassen, goedkope restaurantjes en disco's. Probeer bijvoorbeeld: een drankje op een terras, een maaltijd en een cocktail bij M-Lounge (www.molkerei-ac.de) en daarna een film en een disco in Apollo (www.apollo-aachen.de), allemaal op nog geen honderd meter van elkaar.

Dom en raadhuis
De kerk is meestal open voor toeristen, behalve tijdens kerkdiensten en speciale gelegenheden. Meerdere rondleidingen per dag. Zeker niet overslaan: de Schatzkammer naast de kerk, waar unieke kerkschatten uit de Middeleeuwen zijn te zien. Raadpleeg www.aachendom.de. Het raadhuis is in gebruik als gemeentehuis, maar delen van het gebouw, onder meer de vorstelijke kroningszaal, zijn meestal open. Wel eerst even navragen bij de vvv: www.aachen-tourist.de.

Musea
Beeldende kunst van de Middeleeuwen tot het heden in het Suermondt-Ludwigmuseum (www.suermondt-ludwig-museum.de). Tot 25 mei: tekeningen van Rembrandt en Ruysdael. Het Couvenmuseum bij het raadhuis geeft een beeld van de wooncultuur in de 18de en 19e eeuw. www.couven-museum.de. Buiten het centrum ligt het Ludwig Forum for International Art. www.ludwigforum.de. Voor journalisten en andere liefhebbers: het Internationale Zeitungsmuseum. www.izm.de. Het was ten slotte in Aken dat Paul Julius Reuter voor het eerst postduiven naar Brussel stuurde in de 19e eeuw. Persbureau Reuters is nu werkzaam in meer dan tweehonderd landen.