Neem nou de ikoonwinkel. Je hebt er in Boekarest een stuk of tien van. Behalve ikonen verkopen ze ook kelken en priestergewaden. Het communisme onderdrukte zowel het orthodoxe geloof als het privé-ondernemerschap. Na 1989 gingen beide een curieuze synthese aan, met de ikoonwinkel als uitvloeisel.

Voor een paar tientjes kun je daar een priesters-outfit aanschaffen. Boekarestse bedelaars zagen al snel de voordelen van de aankoop van zo'n kostuum. Vermomd als geestelijken haalden ze ineens drie keer zoveel op – tót de politie, argwanend geworden door de drastisch toegenomen hoeveelheid priesters op straat, voor het religieus bedelen een stokje stak.

Uniek is ook de 'tik-maar-uit-op-de-typemachine-winkel'. Drie of vier veelal corpulente dames zitten daar klaar om voor klanten brieven of verklaringen netjes uit te tikken. Het heeft velen verbaasd dat deze 'tikkerijen'de 21ste eeuw hebben gehaald. Direct na de val van het communisme voorspelde iedereen hun snelle ondergang. Toch is het overleven van de tikdames minder verwonderlijk dan die lijkt. De massale computerisering die in Roemenië na 1989 plaatsvond, heeft het oudere volksdeel niet of nauwelijks bereikt. Ouderen hebben of geen geld voor een computer of computerangst of een combinatie van beide. Zodoende staan nog iedere ochtend mensen met handgeschreven papieren in de rij in de tikkerij.

Eveneens bijzonder in zijn soort: de combiwinkel. Daar worden producten verkocht waarvan niet meteen duidelijk is wat ze met elkaar te maken hebben. Boeken én deodorants. Kleren én sigaretten. Schoenen én fruit. Na een verbod van 45 jaar moest het privé-ondernemerschap in 1990 van voren af aan beginnen. Kleine nieuwe handelaren besloten wijselijk op meer dan één paard te wedden. Als het met de ene handel wat minder ging, zou de andere dat mooi kunnen compenseren. Een mechanisme dat volgens een boekhandelaar annex drogisterijhouder hier verderop in de straat nog steeds werkt: 'In de zomer verkoop ik veel meer deodorants dan boeken, in de winter is het precies andersom.'

De hoofdprijs in de categorie Boekarestse rariteiten gaat evenwel naar een winkel die juist een vérgaande specialisatie heeft doorgevoerd in een product dat in het Westen de wenkbrauwen doet fronsen: de stempel. Boekarest heeft enkele tientallen stempelwinkels die luisteren naar de naam 'Stempel Express'. De Stempel Express aan de Mihai Kogalniceanu-boulevard verkoopt meer dan 150 verschillende stempels, variërend van simpele 'drukhoutjes'tot gecompliceerde klikapparaten met de omvang van Dikke-van-Dalens. Eenvoudig stempelen kan vanaf een halve euro. Geavanceerd stempelen kan daarentegen in de tientallen euro's lopen.

Over de rol van de stempel in de westerse maatschappij kun je kort zijn: die is sinds de computerisering uiterst marginaal geworden. De stempel is er een uitstervend object – nog in gebruik door buschauffeurs, treinconducteurs, postsorteerders en secretaresses om brieven van de handtekening van een hooggeplaatst persoon te voorzien.

Zo niet in de voormalige communistische wereld. De hoeveelheid papier die met allerhande transacties gepaard gaat is vele malen groter dan die in het Westen. En een papier is niets zonder een stempel. Het uitbundig stempelen heeft zijn wortels in de communistische tijd. De regimes waren met geweld geïnstalleerd en trachtten hun gebrek aan legitimiteit met een overdreven formaliteit te compenseren. En niets dat dingen formeler maakt dan een stempel.

Na 1989 is de stempel er wonderwel in geslaagd zich te handhaven. Ogenschijnlijk eenvoudige zaken kunnen nog steeds niet verricht worden zonder dat er flink gestempeld wordt. De douane passeren? Eén à twee stempels in het paspoort. Een recept bij de dokter afhalen? Twee stempels op het papiertje. Een pakketje ophalen? Twee à drie stempels op de ontvangstverklaring. Een aangetekende brief versturen? Vier à vijf stempels ter bevestiging.

Aldus kan de stempel zijn toekomst voorlopig met vertrouwen tegemoetzien – al zijn er tegenwoordig ook winkels waar hij met een wat bescheidener plaats genoegen moet nemen. Een klein achterafhandeltje hier verderop in de straat combineert de verkoop van stempels met die van jassen en. . . ikonen.