Het Makuleke-volk in het noordoosten van Zuid-Afrika kreeg na de apartheid zijn oorspronkelijke woongebied terug, in het Krugerpark. Gerard Jacobs logeert in de lodge die werk verschaft aan 56 Makuleke. 'De beesten keren terug, de olifanten, de leeuwen, de nyala's, zelfs de neushoorns.'

'Het is een paradijs',  verzucht gids Godfrey Baloyi, een goedlachse Makuleke wiens familie veertig jaar geleden in de donkere dagen van de apartheid van het land verdreven werd. 'Wij, de Makuleke, woonden hier eeuwenlang. Tot wij in 1969 van het land van onze voorouders werden verjaagd. Wij werden in trucks geladen en buiten de hekken van het Krugerpark gedumpt.' Hij stopt zijn Landrover. Een leeuwin komt uit de bush, gevolgd door twee welpen. 'Toen wij terugkwamen een paar jaar geleden, was er bijna geen wild. Het was gedood, gestroopt of gevlucht. Nu keren de beesten terug, de olifanten, de leeuwen, de nyala's, zelfs de neushoorns. Alleen giraffes zie je hier nog niet.'

Hij wordt onderbroken. Met veel getrompetter komt een kudde olifanten aangemarcheerd. De leeuwin verstijft. Godfrey houdt zijn adem in. De olifanten lopen strak in het gelid. De vrouwtjes voorop, de jonkies dartel maar gehoorzaam in het midden, de stieren sluiten de rijen. De leeuwin maakt zich uit de voeten.

'Nergens vind je zoveel wild als in  Pafuri', vertelt Godfrey. Hij glundert. Pafuri is 24 duizend hectare groot, slechts 1  procent van het Kruger. Maar hier vind je 75 procent van alles wat leeft in het Kruger. Godfrey groeide op in het dorp dat zijn stam buiten het Kruger bouwde,  lemen hutten, onverharde straten, klaslokalen met zestig of tachtig kinderen. Hij trok naar Johannesburg, op zoek naar werk. Hij was kansloos, zoals de meeste jongeren in Zuid-Afrika die het platteland ontvluchten. Slechts een op de twaalf Zuid-Afrikaanse kinderen maakt zijn schoolopleiding af, driekwart van de jongeren is werkloos.

Maar toen de apartheid werd afgeschaft, beloofde Nelson Mandela dat zwarten die van hun geboortegrond waren verdreven, hun land konden terugeisen. De Makuleke begonnen een rechtszaak, eisten hun land op en wonnen. Nu heeft Godfrey een baan als ranger. Hij heeft een salaris en kon de bruidsschat betalen. Hij is getrouwd, heeft een kind. En een toekomst.
 
Het lijkt een succesverhaal in een land  dat wordt geteisterd door corruptie, werkloosheid, misdaad en aids: hoe de Makuleke, een stam in het grensgebied met Zimbabwe en Mozambique, 2.700 families die verspreid wonen over drie dorpen, hun rechten opeisten en hun land terugkregen.

'We leefden in diepe armoede', vertelt Livingstone Maluleke, één van de stamleiders. 'Dit was ons land. Hier hadden wij altijd gewoond. Hier lagen onze voorouders begraven. Maar hoe bewijs je dat in een rechtszaal? Blanken hebben documenten. Wij hebben alleen onze herinneringen. Maar we wonnen.'

De regering betaalde de Makuleke-stam 450 duizend dollar als compensatie. Van het geld werd straatverlichting in de dorpen aangelegd.
Maar de tijden waren veranderd. De jongeren wilden niet terug naar Pafuri, naar een leven in de bush waar hun ouders uren hadden moeten lopen om water te halen uit de rivier. Ze wilden niet op het land werken. Ze wilden volgens Livingstone 'iets met computers'.
De Makuleke besloten om in hun dorpen te blijven buiten het Krugerpark en Pafuri te exploiteren als een natuurreservaat. Livingstone lacht. 'Wij hadden geen idee. Wat is ecotoerisme? Wat is een lodge? Wij waren niet alleen straatarm, we waren ook onwetend. De meesten van ons hadden nog nooit een toerist gezien. In het begin namen wij rijke blanken mee om te jagen. Ze betaalden een fortuin om een buffel te schieten, een olifant, een leeuw. Van het geld bouwden we een school. Maar het leverde geen banen op, geen werk.'
 
Aan de oever van de Luvuvhurivier staan 25 luxetenten, verspreid over een afstand van 1,5 kilometer.  Ze zijn verbonden door een houten loopbrug. Tussen de tenten grazen nyala's, impala's en af en toe ook een olifant. Soms lopen er leeuwen rond. Ooit, op een morgen, vonden ze de sporen van een luipaard op de loopbrug.

Vijf jaar geleden sloten de Makuleke een contract met Wilderness Safari's, een grote Zuid-Afrikaanse safariorganisatie die een luxelodge bouwde op de oever.
De lodge biedt werk aan 56 Makuleke. 'Wij trainen ze en betalen ze een salaris',  vertelt James Ramsay, de zakelijk manager van Wilderness. 'De bedoeling is dat de Makuleke in de toekomst het management overnemen. Wij leiden ze op. Wij  werven de gasten.'
Ernest is  receptionist in de lodge. Hij brengt ons naar onze tent, een kleine kilometer over de loopbrug, tussen de nyalabomen door. Het is zijn eerste baan, vertelt hij. Hij was werkloos. Hij hing maar wat rond in het dorp, zoals alle jongeren. Nu is hij getrouwd, hij heeft een kind en een huis. Een lemen rondavel, een ronde hut weliswaar, maar als hij spaart kan hij in de toekomst een stenen huis met een golfplaten dak bouwen. 'Wij betalen lobolla, een bruidsschat', vertelt hij. 'Minstens 1.500 euro. Als de bruid naar school is geweest, moeten we meer betalen. Geen werk, geen vrouw.'

Voor onze luxetent drijft een krokodil in de rivier. 'Het is drijfhout',  corrigeert hij mij. 'Pas op voor slangen. Zij leven hier. U bent te gast.'
'Op jaarbasis betalen wij in totaal 150 duizend euro aan salarissen', rekent James Ramsay uit. 'Een kamermeisje verdient 200 euro per maand, een getrainde gids 350 tot 700 euro.'
De Makuleke-gemeenschap krijgt 8 procent van de omzet. Dit jaar is dat zo'n 90 duizend euro,  volgens Ramsay. 'Ze mogen zelf beslissen wat ze met het geld doen.'
 
Chauke (62), de barman, weet nog goed dat de politie kwam. Hij was allang geen kind meer. 'Ek schop jou',  schreeuwde de agent. Chauke doet hem na. De politie was wreed, blank én zwart. 'De zwarte politiemannen moesten gehoorzamen', zegt hij vergoelijkend. 'We moesten doen wat de blanken zeiden. Ook de politiemannen. Ze joegen ons weg, weg van ons land. Natuurlijk was ik boos. Natuurlijk wilde ik wraak. Maar Mandela kwam en zei:  'Stop. Geen wraak. Wij bouwen een nieuw Zuid-Afrika.' Dat is goed', zegt Chauke. 'Dat is wijs. Dat is wat Mandela zei: geen wraak.' Hij heft zijn handen bezwerend op: 'Geen wraak.'  

Magdalene Mathe woont nog steeds in de lemen rondavel die haar man in 1969 bouwde op het land waar de Makuleke werden gedumpt. 'Ze laadden ons in een vrachtwagen', herinnert ze zich. 'Ze hadden geweren. We mochten alleen een deken en onze houten deurpost meenemen. Onze ezels en kippen moesten we achterlaten. Hier gooiden ze ons eruit. Er was niets. Geen huizen, geen voedsel, geen akkers.'

Haar man  werkte voor het Krugerpark. Hij onderhield het hek dat hen scheidde van hun geboortegrond. Haar man is overleden, alle kinderen zijn werkloos.
Even was er werk voor een zoon toen de weg naar Pafuri werd aangelegd en de lodge gebouwd. Nu is hij in Johannesburg, op zoek naar werk. Iedereen op het erf leeft van haar pensioen, 100 euro per maand, vier kinderen en vier kleinkinderen. 'Er is niets veranderd', zegt ze verongelijkt. 'We zijn nog steeds arm.' Het dorp heeft stroom gekregen, maar ze kookt op houtvuur bij kaarslicht. 'Ik heb geen geld om de elektriciteit te betalen', zegt ze.

'Wij zijn boos',  vertelt Gezani Hlungwani als hij met een takkenbos op zijn hoofd langs de waterpomp loopt. Zijn leven lang werkte hij diep onder de grond in de goudmijnen van Johannesburg tot hij, vlak voor zijn pensioen, werd ontslagen. Een uitkering kreeg hij niet. Hij neemt ons mee naar zijn erf. Zijn moeder is bijna 100. Niemand heeft werk. Iedereen leeft van zijn pensioen en dat van zijn moeder. 'In die dagen',  zegt zij, 'toen we verdreven werden van het land, was iedereen arm. Dat was erg. Maar wij leden samen.' Ze zwijgt. 'Nu zijn er ook rijke zwarten', vult Gezani aan. 'Ook in het dorp. Dat is veel erger. Wij hebben niets gekregen.'

Alweet Hlungwani werkte als ranger voor de lodge. Op een dag nam hij twee Amerikanen mee op safari. Hij vertelde over zijn dorp. 'Wat hebben jullie nodig', vroegen ze. 'Hoop, antwoordde ik,' zegt hij lachend. 'En geloof in de toekomst.' De Amerikanen schonken het dorp een bibliotheek. Alweet verliet de lodge, keerde terug naar het dorp en bouwde een bibliotheek met een computerlokaal. 'Ik wil dat onze kinderen leren lezen. Dat ze leren hoe een computer werkt. Ik wil ze voorbereiden op de moderne maatschappij. Ik wil ze een kans geven. Iemand moet het doen', zegt hij. 'Ik doe het.'

Als de avond valt, rijden we naar Crooks's Corner waar de Limpopo en de Luvuvhu samenvloeien. We stappen uit en lopen de droge rivierbedding in. In het water van de Luvuvhu bedrijven twee olifanten de liefde. Hij klimt op haar, zij gooit hem er af. Een krokodil ligt op de oever. Een kudde olifanten steekt de Limpopo over. Twee leeuwen volgen. Een leeuw gaat in het warme zand van de rivierbedding liggen en kijkt naar ons. Godfrey opent een fles witte wijn. Zijn geweer heeft hij in de Landrover laten liggen. 'Magic', zegt hij.

Aan de overkant van de Limpopo ligt Zimbabwe. 'Het verloren paradijs',  zegt Godfrey. 'Daar sterven ze van de honger. Ze stropen al het wild. 's Nachts steken mannen en vrouwen illegaal de rivier over. Ze zoeken werk in Zuid-Afrika.'
Hij schenkt de glazen vol en kijkt verrukt naar de parende olifanten, de soezende leeuw, de krokodil. 'Wij wonnen ons land terug', zegt hij. 'Vreedzaam. In de rechtszaal. Nu hebben we een toekomst.'

Doen & Laten

Reizen en slapen
De Pafuri Lodge kost circa 250 euro per persoon per nacht. De lodge ligt tien uur rijden vanaf Johannesburg over de tolweg N1 noordwaarts. Je kunt ook vliegen. Pafuri heeft een airstrip.  In het dorp Makuleke hebben de bewoners een Bed and Breakfast gebouwd: drie rondavels, een comfortabele manier om tussen de Makuleke te leven. Iedereen in het dorp is onvoorstelbaar gastvrij.
www.safariadventurecompany.com

Beste tijd
De Afrikaanse winter, van mei tot oktober is droog, zonnig en koel ( 25 graden). In oktober wordt het warm (44 graden).
In december beginnen de tropische regens en komen de malariamuggen. Soms treedt de Limpopo dan buiten zijn oevers.